ETF risico’s: hoe groot is de kans op totaalverlies van je geld?

ETF’s (Exchange Traded Funds) behoren tot de populairste beleggingsvormen voor particuliere beleggers. Ze bieden een brede spreiding en lage kosten, waardoor ze een ideaal instrument zijn voor de lange termijn opbouw van vermogen.

Door je investering te spreiden over verschillende bedrijven, sectoren en regio’s wordt het risico verlaagd. Toch zijn ook ETF’s niet volledig risicovrij.

Bepaalde gebeurtenissen, zoals het bijna volledige waardeverlies van Russische ETF’s na de oorlog in Oekraïne, hebben laten zien dat een totaal verlies in uitzonderlijke gevallen mogelijk is. Maar hoe groot is dat risico eigenlijk? Wat betekent het als een ETF zijn volledige waarde verliest, en hoe kunnen beleggers zich daartegen beschermen?

98/100

Punten

1.300 ETF's geschikt voor spaarplannen

onder toezicht van de Duitse toezichthouder

2,5 % rente voor nieuwe klanten

BONUS INWISSELEN*

Wat is een ETF totaalverlies en hoe waarschijnlijk is dat scenario?

Een ETF-totaalverlies betekent dat het volledige geïnvesteerde kapitaal verloren gaat en dat de waarde van de belegging tot nul daalt. Bij een sterk gediversifieerd beleggingsinstrument zoals een ETF, dat in een groot aantal effecten investeert, lijkt zo’n scenario op het eerste gezicht weinig waarschijnlijk.

ETF’s zijn namelijk zo opgebouwd dat spreiding het risico beperkt. Een bekend voorbeeld is de MSCI World, een index die belegt in meer dan 1.500 bedrijven uit 23 ontwikkelde landen.

Dankzij deze brede spreiding over verschillende sectoren, landen en valuta is een totaalverlies extreem onwaarschijnlijk. Om dat te laten gebeuren zouden al deze bedrijven tegelijk failliet moeten gaan, iets wat in de praktijk vrijwel uitgesloten is.

4 mogelijke scenario’s voor een ETF totaalverlies

Een totaalverlies bij een ETF komt zeer zelden voor, maar er bestaan wel bepaalde scenario’s waarin het theoretisch mogelijk is. Het is belangrijk om die te begrijpen, zodat beleggers de risico’s correct kunnen inschatten en indien nodig maatregelen kunnen nemen.

1. Marktdaling en politieke risico’s

Het meest waarschijnlijke scenario voor een ETF totaalverlies is het instorten van de onderliggende markt of sector waarin de ETF belegt. Vooral sector- of regio-specifieke ETF’s, bijvoorbeeld ETF’s die zich richten op opkomende markten, kunnen hiervoor gevoeliger zijn.

Een bekend voorbeeld zijn Russische ETF’s die na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne vrijwel waardeloos werden door internationale sancties en handelsbeperkingen. De index MSCI Russia werd uiteindelijk uit de handel genomen, waardoor de aandelen in deze ETF’s bijna hun volledige waarde verloren.

Vergelijkbare risico’s bestaan ook in andere politiek instabiele regio’s. Zo zouden spanningen tussen China en Taiwan ertoe kunnen leiden dat Chinese of Taiwanese aandelen tijdelijk niet meer verhandelbaar zijn. ETF’s met een groot aandeel van dergelijke aandelen zouden in dat geval zware verliezen kunnen lijden. Hoewel het zelden voorkomt dat een volledige markt instort, kunnen geopolitieke conflicten, natuurrampen of ingrijpende regulering het risico aanzienlijk verhogen.

98/100

Punten

1.300 ETF's geschikt voor spaarplannen

onder toezicht van de Duitse toezichthouder

2,5 % rente voor nieuwe klanten

BONUS INWISSELEN*

2. Emerging Markets brengen extra risico met zich mee

ETF’s die investeren in opkomende markten (Emerging Markets) zijn doorgaans risicovoller en daardoor gevoeliger voor scenario’s met grote verliezen. Deze markten bieden vaak aantrekkelijke rendementskansen omdat de economieën van deze landen sterk kunnen groeien. Tegelijk zijn ze ook kwetsbaarder voor politieke instabiliteit
economische schommelingen, het ingrijpen van overheden of nieuwe regelgeving

In landen met minder ontwikkelde financiële markten of zwakkere infrastructuur kunnen plotselinge wetswijzigingen of zelfs onteigeningen plaatsvinden. Dat kan bedrijven, en dus ook ETF’s die daarin beleggen, zwaar treffen.

Een bekend voorbeeld zijn de herhaaldelijke economische crises in landen zoals Venezuela en Argentinië. Politieke instabiliteit, hoge inflatie en valutacrisissen zorgden daar regelmatig voor een sterke daling van de waarde van bedrijven en aandelenmarkten.

Ook in andere opkomende markten kunnen factoren zoals corruptie, slecht bestuur of valutacontroles het investeringsklimaat ernstig verstoren. In extreme gevallen kan dit de waarde van een Emerging Markets ETF sterk doen dalen of zelfs leiden tot een totaalverlies, zeker wanneer de ETF sterk geconcentreerd is in één regio of sector.

3. Emittentenrisico: wat gebeurt er als de ETF aanbieder failliet gaat?

Veel beleggers vrezen dat ze hun volledige investering verliezen als de ETF-aanbieder failliet gaat. In de praktijk is dat scenario echter weinig waarschijnlijk. ETF’s worden namelijk beheerd als afgescheiden vermogen (ook wel special purpose assets genoemd). Dat betekent dat de activa van het fonds juridisch gescheiden zijn van het vermogen van de aanbieder. Daardoor kunnen ze bij een faillissement van de aanbieder niet gebruikt worden om schulden af te lossen.

Als een ETF-aanbieder toch failliet zou gaan, gebeurt meestal één van de volgende dingen: het ETF-fonds wordt overgenomen door een andere vermogensbeheerder of het fonds wordt opgeheven en de beleggers krijgen de waarde van hun aandelen uitgekeerd. Dit mechanisme verkleint het risico op een totaalverlies aanzienlijk.

De kans dat een grote ETF-aanbieder zoals BlackRock failliet gaat, is bovendien zeer klein. Grote vermogensbeheerders:

• beheren enorme bedragen
• verdienen stabiele inkomsten uit beheerskosten
• en staan onder streng toezicht van financiële toezichthouders.

4. Synthetische ETF’s en het swap-tegenpartijrisico

Synthetische ETF’s kopen de aandelen uit de index niet rechtstreeks. In plaats daarvan gebruiken ze zogenoemde swaps, ruilcontracten met financiële instellingen, om het rendement van een index na te bootsen.

Daarbij ontstaat het zogenaamde tegenpartijrisico. Als de swap-partner (meestal een bank) failliet gaat of zijn verplichtingen niet kan nakomen, kan dat tot verliezen leiden. Europese regelgeving beperkt dit risico echter sterk. Volgens de regels mag het tegenpartijrisico maximaal 10% van het fondsvermogen bedragen.

Daarnaast zijn swap-partners verplicht onderpand (collateral) te storten, waardoor het risico op een totaalverlies verder wordt verkleind.

Toch blijft de beperkte transparantie van synthetische ETF’s een veelgehoorde kritiek. Beleggers weten vaak niet precies welke activa als onderpand worden gebruikt, wat het vertrouwen in dit type ETF kan verminderen.

Hoewel er tot nu toe geen bekend geval is van een totaalverlies door een swap-constructie, raden veel experts aan om fysiek replicerende ETF’s te verkiezen wanneer je het tegenpartijrisico volledig wilt vermijden.

Hoe beleggers het risico kunnen beperken

Hoewel ETF’s al verschillende veiligheidsmechanismen bevatten, is het verstandig dat beleggers extra maatregelen nemen om risico’s te beperken. Door bewust je ETF portefeuille samen te stellen en regelmatig te evalueren, kun je de impact van extreme marktsituaties of andere risico’s verkleinen.

Kies voor breed gespreide, fysiek replicerende ETF’s

Een van de meest effectieve strategieën om risico te verminderen is investeren in breed gespreide, fysiek replicerende ETF’s. De beste ETF hangt natuurlijk af van je persoonlijke doelstellingen en risicobereidheid. Toch behoren ETF’s die de MSCI World volgen tot de populairste keuzes, omdat ze een zeer brede spreiding bieden.

Fysieke ETF’s zoals MSCI World of MSCI Emerging Markets investeren in honderden tot duizenden bedrijven uit verschillende sectoren en landen.

Een veelgebruikte strategie is bijvoorbeeld een 70/30-verdeling: 70% in ontwikkelde markten (bijvoorbeeld MSCI World) en 30% in opkomende markten (bijvoorbeeld MSCI Emerging Markets)

Door deze verdeling wordt het risico verder gespreid, omdat de investering niet afhankelijk is van één regio of sector maar wereldwijd wordt verdeeld.

De grote kracht van breed gespreide ETF’s ligt in diversificatie. Ze investeren in verschillende sectoren, zoals technologie, gezondheidszorg, financiële sector, consumentengoederen en industrie. Daardoor is de portefeuille minder kwetsbaar voor problemen in één specifieke sector.

Zelfs als één sector of land in een crisis terechtkomt, kan een ETF relatief stabiel blijven omdat andere sectoren of regio’s beter blijven presteren.

Een MSCI World-ETF bijvoorbeeld investeert in meer dan 1.500 bedrijven uit 23 ontwikkelde landen en ongeveer 10 sectoren. Een totaalverlies zou alleen mogelijk zijn als al deze landen en sectoren tegelijkertijd instorten, iets wat in de praktijk extreem onwaarschijnlijk is.

Een bijkomend voordeel van breed gespreide ETF’s is geografische diversificatie. Omdat er wordt geïnvesteerd in bedrijven uit veel verschillende landen, is de portefeuille minder kwetsbaar voor regionale crises. Bovendien wordt er belegd in meerdere valuta. Als één valuta sterk daalt, kan dat vaak gecompenseerd worden door de prestaties van andere valuta’s. Hierdoor blijft de totale waarde van de ETF doorgaans stabieler.

Voorzichtig met thema ETF’s

Thema ETF’s, die zich richten op een specifieke sector, technologie of regio, bijvoorbeeld technologie, hernieuwbare energie of opkomende markten, kunnen op het eerste gezicht een aantrekkelijke investering lijken.
Ze bieden de mogelijkheid om gericht te investeren in groeisectoren of veelbelovende markten. Toch brengen deze ETF’s ook aanzienlijk meer risico met zich mee.

• Beperkte spreiding: in tegenstelling tot breed gespreide ETF’s investeren thematische ETF’s slechts in een beperkte selectie bedrijven binnen één specifiek marktsegment. Door deze beperkte spreiding is de portefeuille gevoeliger voor schommelingen binnen die sector.
• Grotere gevoeligheid voor specifieke risico’s: omdat deze ETF’s zich richten op nichemarkten, zijn ze sterk afhankelijk van wereldwijde trends, politieke ontwikkelingen en economische omstandigheden. Een negatieve gebeurtenis binnen de sector of regio waarin de ETF belegt, kan daarom een grote impact hebben op de waardeontwikkeling.

93/100

Punten

15 handelsplatforms wereldwijd

Meer dan 1.500 ETF’s, meer dan 40.000 aandelen

Regelmatig gratis aandelen beschikbaar voor beleggers

BONUS INWISSELEN*

Voorbeelden van risico’s bij thema ETF’s

• Technologie ETF’s: deze kunnen sterk profiteren van technologische innovaties en groei in de sector. Tegelijk zijn ze ook gevoelig voor specifieke risico’s, zoals oververhitting van de markt, schandalen binnen de sector of strengere regelgeving. Nieuwe wetten rond databescherming of concurrentieregels kunnen bijvoorbeeld een grote invloed hebben op technologiebedrijven en dus ook op technologie-ETF’s.
  
• Emerging Markets ETF’s: ETF’s die investeren in opkomende markten bieden vaak aantrekkelijke rendementskansen omdat ze inspelen op groeiende economieën. Maar ze brengen ook aanzienlijke risico’s met zich mee, zoals plotselinge regeringswissels, handelsbeperkingen, valutacrisissen en politieke instabiliteit.
  Dergelijke gebeurtenissen kunnen de waarde van de onderliggende bedrijven en dus ook van de ETF sterk beïnvloeden.

Door deze risico’s worden thema ETF’s meestal alleen aangeraden als aanvulling op een breed gespreide portefeuille. Een te groot aandeel van deze ETF’s verhoogt namelijk de volatiliteit van de portefeuille en maakt beleggingen gevoeliger voor marktschommelingen of sterke verliezen binnen een bepaalde sector.

Synthetische ETF’s en het tegenpartijrisico

Synthetische ETF’s vormen een andere categorie waarbij extra voorzichtigheid geboden is. In plaats van de aandelen uit een index daadwerkelijk te kopen, volgen deze ETF’s de index via financiële derivaten (swaps). Dat maakt het eenvoudiger en soms goedkoper om een index te repliceren, maar het brengt ook extra risico’s met zich mee.

Tegenpartijrisico: het belangrijkste risico is het tegenpartijrisico. Als de swap-partner, meestal een bank, failliet gaat of zijn verplichtingen niet kan nakomen, kan de synthetische ETF aanzienlijke verliezen lijden. Europese UCITS-regels beperken dit risico wel tot maximaal 10% van het fondsvermogen en verplichten extra onderpand. Toch blijft de beperkte transparantie over het daadwerkelijke onderpand een belangrijk kritiekpunt.

Door deze risico’s doen beleggers er goed aan synthetische ETF’s alleen te gebruiken als ze precies begrijpen hoe deze producten werken en welke risico’s eraan verbonden zijn. Voor meer defensieve of risicomijdende beleggers is het meestal verstandiger om fysiek replicerende ETF’s te kiezen. Deze ETF’s kopen de aandelen uit de index daadwerkelijk aan, waardoor het tegenpartijrisico wordt vermeden, de transparantie groter is en de structuur eenvoudiger en duidelijker is

Vergelijking: thema ETF vs. breed gespreide ETF / synthetische ETF vs. fysieke ETF

Lange beleggingshorizon en regelmatige portefeuillecontrole

Een van de belangrijkste strategieën om risico’s te beperken bij ETF-beleggen is het aanhouden van een lange beleggingshorizon en het regelmatig evalueren van je portefeuille.

Een lange termijnstrategie helpt beleggers om korte termijn marktschommelingen uit te zitten en op lange termijn een stabiel ETF rendement te behalen. Daarnaast is het verstandig om je portefeuille regelmatig te controleren en indien nodig te herbalanceren (rebalancing). Zo kun je ervoor zorgen dat je portefeuille in lijn blijft met je oorspronkelijke beleggingsstrategie.

Wie over een langere periode investeert, profiteert van het Cost-Average-effect (gemiddelde kostprijs). Bij regelmatige investeringen, bijvoorbeeld via een ETF-spaarplan, koop je automatisch ETF-aandelen in verschillende marktomstandigheden. Daardoor spreid je het risico van investeren op een ongunstig moment, vermijd je dat je een groot bedrag precies op een marktpiek investeert en wordt de gemiddelde aankoopprijs vaak gunstiger.

Een lange beleggingshorizon helpt bovendien om tijdelijke beursdalingen op te vangen. Zelfs tijdens economische crises herstellen markten zich vaak op termijn. Beleggers met voldoende geduld kunnen zo de diepste dalen uitzitten en op lange termijn positieve rendementen behalen.

Het is verstandig om je ETF-portefeuille minstens één keer per jaar te evalueren. Let daarbij onder andere op veranderingen in de marktsituatie, politieke ontwikkelingen, economische omstandigheden en de prestaties van je gekozen ETF’s.

Een regelmatige controle maakt het mogelijk om tijdig aanpassingen te doen. Zo kun je bijvoorbeeld een te risicovolle sector verkleinen, een ETF vervangen door een beter gespreide variant en de verhouding tussen thematische en breed gespreide ETF’s aanpassen

Een belangrijk onderdeel van portefeuillebeheer is rebalancing. Hierbij herstel je de oorspronkelijke verdeling van je beleggingen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door winst te nemen op ETF’s die sterk zijn gestegen en dat geld opnieuw te investeren in ondervertegenwoordigde ETF’s. Zo blijft het risicoprofiel van je portefeuille stabiel en voorkom je dat bepaalde sectoren of regio’s een te groot aandeel krijgen.

93/100

Punten

15 handelsplatforms wereldwijd

Meer dan 1.500 ETF’s, meer dan 40.000 aandelen

Regelmatig gratis aandelen beschikbaar voor beleggers

BONUS INWISSELEN*

Investeren in verschillende ETF types en markten

Naast de keuze tussen fysieke en synthetische ETF’s kan ook een combinatie van verschillende ETF-categorieën helpen om risico’s verder te spreiden. Geldmarkt ETF’s investeren bijvoorbeeld in kortlopende en relatief veilige obligaties. Daardoor zijn ze doorgaans minder volatiel en kunnen ze stabiliteit toevoegen aan een portefeuille.

Ook vastgoed ETF’s volgen de vastgoedmarkt, die zich vaak anders ontwikkelt dan aandelenmarkten. Hierdoor kunnen ze extra diversificatie bieden.

Het is ook verstandig om niet alleen te investeren in ontwikkelde markten. Een goede ETF portefeuille bevat vaak een combinatie van ontwikkelde markten (zoals de VS en Europa) en opkomende markten (zoals Azië en Latijns-Amerika). Zo kun je profiteren van verschillende economische groeicycli.

Wel is het belangrijk dat Emerging Markets ETF’s slechts een deel van je portefeuille vormen, omdat ze doorgaans meer politieke en economische risico’s met zich meebrengen.

Zo investeer je in de MSCI World: vergelijking van de drie beste brokers

De MSCI World is een populaire index voor beleggers die wereldwijd willen investeren in een grote groep bedrijven uit verschillende landen en sectoren. Om in een MSCI World ETF te beleggen, heb je een geschikte online broker nodig.

• Freedom24 is vooral geschikt voor beleggers die graag toegang hebben tot internationale beurzen. Het grote aantal handelsplaatsen is hier een belangrijk voordeel. Wel ontbreekt momenteel de mogelijkheid om een automatisch ETF spaarplan voor de MSCI World op te zetten.
• Trade Republic biedt een gebruiksvriendelijk platform met lage transactiekosten en is daardoor bijzonder interessant voor beginnende beleggers. Een extra troef is dat je al vanaf 1 euro met een ETF spaarplan kunt beleggen.
• Scalable Capital onderscheidt zich door flexibele spaarplannen en een flatrate-optie voor actieve beleggers. Daarnaast biedt het platform de mogelijkheid om dividenden automatisch te herinvesteren, wat een voordeel kan zijn voor wie op lange termijn vermogen wil opbouwen.

Bij de keuze tussen Scalable Capital vs. Trade Republic en Freedom24 hangt veel af van je persoonlijke beleggingsstijl en voorkeuren. Trade Republic scoort sterk op eenvoud en lage kosten, terwijl Scalable Capital aantrekkelijk is voor beleggers die regelmatig investeren dankzij de flexibele spaarplannen en flatrate-mogelijkheden.

Conclusie: een totaalverlies bij ETF’s is extreem onwaarschijnlijk

Een totaalverlies bij ETF’s is theoretisch mogelijk, maar in de praktijk zeer onwaarschijnlijk. Dankzij verschillende beschermingsmechanismen zijn ETF’s voor veel beleggers een relatief veilige manier om te investeren.

Belangrijke beschermingsfactoren zijn onder andere de brede spreiding van fysiek replicerende ETF’s, de strenge UCITS-regelgeving in Europa en het statuut van afgescheiden vermogen, waardoor beleggingen beschermd zijn bij een faillissement van de aanbieder

Ook synthetische ETF’s zijn, ondanks hun extra risico’s, beschermd door onderpand en beperkingen op het tegenpartijrisico. De sleutel tot succesvol ETF-beleggen ligt vooral in een zorgvuldige selectie van ETF’s, voldoende diversificatie en een lange beleggingshorizon.

Met de juiste strategie, bijvoorbeeld via een ETF spaarplan, kunnen ETF’s een sterke basis vormen voor langetermijnvermogensopbouw en pensioenopbouw.

Voor beleggers die streven naar passief inkomen kan een dividend-ETF, die focust op bedrijven met een hoge dividenduitkering, een interessante aanvulling zijn. Ook hier blijft voldoende spreiding belangrijk, zodat je portefeuille niet te afhankelijk wordt van één sector.

93/100

Punten

15 handelsplatforms wereldwijd

Meer dan 1.500 ETF’s, meer dan 40.000 aandelen

Regelmatig gratis aandelen beschikbaar voor beleggers

BONUS INWISSELEN*

FAQ – Veelgestelde vragen over ETF totaalverlies